Bekijk hieronder het filmpje waarin te zien is hoe een ijsbeer (en andere zoogdieren) in het wild hun traumatische stress kwijtraken.
Trigger waarschuwing: hoewel de ijsbeer een volkomen natuurlijke reactie laat zien en horen, kunnen deze beelden en geluiden door sommige mensen toch als heftig worden ervaren.
Wat zien we in dit filmpje gebeuren?
De ijsbeer wordt vanuit een helicopter met een verdovingsgeweer beschoten. Hij probeert de aanval te pareren door (een split second) te vechten en vervolgens te vluchten, waar hij uiteindelijk niet in slaagt. Zodra hij begint te ontwaken uit zijn verdoofde toestand, zie je dat zijn gezicht, kaken en ledematen willekeurige bewegingen gaan maken én dat die bewegingen ook weer stoppen. Vervolgens zie en hoor je dat ook zijn ademhaling na enkele krachtige ontladingen terugkeert naar een normaal ritme. Dit alles is het ontladen van de opgebouwde sympathische energie. Dat is de overlevingsenergie die zijn systeem razendsnel heeft gegenereerd om te kunnen vechten of vluchten. Omdat de ijsbeer abrupt in een verdoofde toestand terechtkwam, zit die enorme lading sympathische energie nog in zijn systeem. Het ontladen ervan, is een fysiologische reactie die nodig is om terug te kunnen keren naar een gezonde homeostase van het hele systeem.
Wat heeft Somatic Experiencing® met de reactie van een wilde ijsbeer te maken?
Dr. Peter Levine, de grondlegger van Somatic Experiencing, ontwikkelde zijn inzichten door dieren in het wild te observeren. Zij worden regelmatig met levensgevaar geconfronteerd, maar raken zelden getraumatiseerd. Instinctief weten zij hoe ze de energie die vrijkomt bij overlevingsgedrag, zoals vechten-vluchten-bevriezen, kunnen reguleren en ontladen.
Net als deze wilde ijsbeer, hebben wij vergelijkbare regelmechanismen in ons systeem. Maar we laten het spontaan opkomende ontladen vaak niet toe omdat we dan het idee hebben dat we de controle over ons lijf kwijt zijn (en schrikken daar dan van), of omdat we ons ervoor schamen. Misschien heb je weleens meegemaakt dat (een deel van) je lijf na een fysieke verwonding, medische ingreep, (getuige zijn van een) ongeluk, of na een klap of val begon te trillen of the schudden. Maar ontladen kan er ook uitzien als: geeuwen, huilen, lachen, (koud)zweten, boeren laten, winden laten, aandrang om te ontlasten of urineren, etc.
Door onze neiging om deze natuurlijke ontladingsimpulsen te onderdrukken, blijft een volledige ontlading vaak uit. Hierdoor kan het systeem niet terugkeren naar een gezonde homeostase. Dat kan zich op langere termijn gaan uiten in symptomen zoals:
- angst, paniek, hartkloppingen, oppervlakkige ademhaling, verhoogde alertheid, onrust, slapeloosheid
- depressie, uitputting, gevoel van hulpeloosheid, krachtverlies in de spieren
- dissociatie, het gevoel dat een deel van je lichaam niet bij je hoort, een beperkt gevoelsspectrum
- ontkenning: het gevoel dat het niet gebeurd is, of niet belangrijk was
Hoe helpt Somatic Experiencing® hierbij?
SE werkt met de ‘felt sense’: het gewaarzijn van lichamelijke sensaties, zoals warmte, tintelingen, kippenvel of een veranderende hartslag en ademhaling. Door hier met aandacht bij stil te staan, krijgt het lichaam de ruimte om vastgehouden spanning te ontladen en het eigen zelfgenezende vermogen te herstellen.
Daarnaast helpt SE je bewust te worden van je hulpbronnen: alles wat je ondersteunt in het verwerkingsproces. Denk aan interne hulpbronnen zoals humor, creativiteit, of een gevoel van kracht en externe hulpbronnen zoals dierbaren, een huisdier, een fijne plek of mooie herinneringen. Deze hulpbronnen geven het lichaam een gevoel van vertrouwen en ontspanning, en doorbreken zo de vicieuze cirkel van aanhoudende spanning.
We werken in kleine stapjes (titreren) en pendelen steeds in en uit de spanning. Hierdoor hou je zelf de regie over het tempo en de intensiteit. Zo kan de vastgehouden overlevingsenergie op een veilige en geleidelijke manier ontladen. Na verloop van tijd merken mensen vaak een duidelijke afname van hun klachten.
Voor welke soorten trauma is Somatic Experiencing® geschikt?
SE is vooral geschikt voor shock trauma. Hieronder verstaan we iedere gebeurtenis of reeks gebeurtenissen die op dat moment te onverwacht, te snel of te overweldigend was om adequaat op te kunnen reageren. Het zenuwstelsel raakte overbelast. Dit kan gaan om:
- een aanval waarbij ontsnappen niet mogelijk was: verkrachting, seksueel misbruik, incest, geweld, oorlog
- evenwichtstrauma’s zoals een val, hoofdverwonding of auto-ongeluk
- fysieke verwondingen: operaties, verdoving, verbranding, vergiftiging
- een langdurig overbelast zenuwstelsel, bijvoorbeeld door operaties op jonge leeftijd, hoge koorts, verdrinking, verstikking of geboortetrauma
- natuurrampen
- getuige zijn van een traumatische gebeurtenis
- ontwikkelings- of emotioneel trauma: verwaarlozing in de vroege jeugd (ook in de preverbale fase), verlies van een dierbaar persoon, een stressvolle of liefdeloze opvoeding
Omdat er rechtstreeks met lichamelijke sensaties wordt gewerkt, is het niet noodzakelijk om te weten of te (kunnen) vertellen wat er precies gebeurd is.
Photo credit: Hans Jurgen Mager
